Gliwickie Metamorfozy"  Stowarzyszenie na Rzecz Dziedzictwa Kulturowego Gliwic
 

WIEŻE KWK POLSKA

ŚWIĘTOCHŁOWICE

 
   www.gliwiczanie.pl

 

POWRÓT NA SZLAK

 

 

       
   Kopalnia Węgla Kamiennego „Polska” (pierwotna nazwa „Deutschland”) powstała 24 października 1873 przez połączenie pól górniczych: „Bohlen”, „Gefäll”, „Faustin”, „Hexenkessel”. Właścicielem był śląski baron Guido Henckel von Donnersmarck. Eksploatację kopalni rozpoczęto w 1872 wraz z następującymi kopalniami i polami górniczymi: „Fausta”, „Falvabanhof”, „Ottilie”, „Guttmannsdorf”, „Heyduck”, „Kleinigkeit”, „Bohlen” I i II, „Faustin” II-VIa, „Gutt Glück”, „Hugo” II i „Kalina” II. W latach 1884–1887 zbudowano dwa budynki nadszybia z wieżami szybowymi I i II, które miały obsługiwać nowo otwarte poziomy 180 m i 225. Do 1922 kopalnia nosiła nazwę „Deutschland”. Od 1922 do 1937 nazywała się „Niemcy”, a 3 maja 1937 roku nadano jej nazwę „Polska”.

   Po II wojnie światowej kopalnia należała do Chorzowskiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego. 1 stycznia 1972 roku została połączona z kopalnią „Prezydent” w Chorzowie pod nazwą „Polska”. W 1979 roku wydobycie roczne połączonej kopalni wynosiło 2 037 838 ton. Oficjalnie przestała istnieć w 1995.
   
   
     Pozostałością po kopalni są dwie niezwykłe wieże.  
       
    Wieża wyciągowa szybu I – Basztowa

  
Wybudowana w roku 1908 do obsługi poziomu 180 m. Połączona była z budynkiem nadszybia (wyburzony), wychodziła ponad poziom jego połaci dachowej. Czterokondygnacyjna, trzy pierwsze kondygnacje na rzucie kwadratu, czwarta nadwieszona – prostokątna, wsparta na metalowej konstrukcji wsporników od strony wschodniej. Wieża posiada konstrukcję stalową, kratową ze ścianami o konstrukcji szachulcowej z wypełnieniem cegłą pełną, nietynkowaną. Zadaszenie w konstrukcji stalowej, o formie odcinkowej kolebki. Wysokość 29,7 m (32,5 m).
       
   
       
   
       
   Wieża wyciągowa szybu II – Kozłowa

  
Wybudowana w roku 1891, służyła do obsługi poziomu 225 m. Dolna partia wieży znajdowała się w budynku nadszybia, górna wychodziła ponad poziom połaci dachowych. Stalowa, wsparta na 4 podporach ustawionych pod kątem 60 stopni, opiera się na podstawie o rzucie prostokąta. Zwieńczona jest metalową konstrukcją pomostu o obudowie kratownicowej z 4 kołami maszyn wyciągowych. Górny pomost posiada metalową konstrukcję zadaszenia w formie odcinkowej kolebki. Stalowa konstrukcja wieży kozłowej należy do nielicznych tego typu obiektów – istniały zaledwie trzy wieże tego typu. Wysokość wieży ok. 23 m. Obydwie wieże posiadają znaczące wartości jako zabytek budownictwa przemysłowego i techniki przełomu XIX i XX wieku. Znajdują się na Szlaku Zabytków Techniki. Zostały całkowicie wyremontowane i zabezpieczone w latach 2014–2015 i oddane do użytku w czerwcu 2015 roku. W wieży basztowej zbudowano klatkę schodową wraz z windą, która prowadzi nas na taras widokowy. Pod wieżami zbudowano labirynt, który poprowadzi przez wodę, ziemię, powietrze, stal i drewno, czyli żywioły i materiały związane z pracą pod ziemią.
       
       
       
   
       
       
   
       
   
       
   
       
   
       
   
       
   
       
   
       
   
       
      W budynku obok wież odbywają się imprezy kulturalno-rozrywkowe, a wieżach spotkania z ciekawymi ludźmi i wernisaże. Mieliśmy okazję podziwiać wystawę pięknych akwareli Grzegorza Chudego, artysty i nauczyciela z Nikiszowca – „Gwiezdne wojny po śląsku”. Podpisy pod akwarelami wzbudzały prawdziwe salwy śmiechu zwiedzających.  
       
       
 
 

 

 

       

Materiały źródłowe:

www.zabytkitechniki.pl/Poi/Pokaz/176470

wiezekwkpolska.pl/

swiony.pl/w,wieze-kwk-polska,132,843551.html

 

Tekst i zdjęcia: Krystyna Koch

Opracowanie: Małgorzata Malanowicz

 

grudzień 2017