Gliwickie Metamorfozy

安ierklaniec i Nak這 奸御kie

Ewa Hordyniak

6.XII.2009
www.gliwiczanie.pl gliwickie_metamorfozy@op.pl  

 

 

安ierklaniec

Pocz徠k闚 osadnictwa na ziemiach nale膨cych obecnie do Gminy 安ierklaniec nale篡 szuka w wiekach 鈔ednich. Pierwsze zapiski dotycz帷e wsi Orzech pochodz z 1277 roku. Prze這mowym momentem dla rozwoju tej ziemi by這 wyga郾i璚ie piastowskiej linii ksi捫徠 bytomskich i podzia ich d鏏r. Konsekwencj by這 ufundowanie przez ksi璚ia ole郾ickiego Konrada II zamku w 安ierkla鎍u w drugiej po這wie XIV wieku. Od 1498 roku ziemie te znalaz造 si pod panowaniem ksi璚ia opolskiego Jana II zwanego Dobrym, a po jego 鄉ierci w 1532 roku przesz造 w r璚e Jerzego Brandenburskiego z dynastii Hohenzollern闚. Kolejny raz ziemia 鈍ierklaniecka zmieni豉 swojego w豉軼iciela po wojnie trzydziestoletniej na rzecz Habsburg闚.
Ostatecznie w roku 1629 安ierklaniec zosta przekazany rodzinie Henckel von Donnersmarck, kt鏎a panowa豉 w nim do 1945 roku.

Okres panowania rodziny Henckel von Donnersmarck to czas rozbudowy i modernizacji ziemi 鈍ierklanieckiej. Dokonali oni przebudowy 鈔edniowiecznego zamku w 安ierkla鎍u na nowo篡tna rezydencj renesansow wraz z parkiem

“Ma造 Wersal” – zosta zbudowany w latach 1870-1873. 28 pa寮ziernika 1871 roku ksi捫 Guido Henckel von Donnersmarck po郵ubi starsz od siebie o 11 lat Markiz de Paiva dotychczas mieszkaj帷 w Pary簑. Aby przypomnie swojej 穎nie m這do嗆, postanowi zbudowa nowe przytulne “gniazdko” na wz鏎 pa豉cu na Polach Elizejskich. W sierpniu 1873 roku Henckel Paiva wraz z s逝瘺 przeprowadzili si do nowo zbudowanego pa豉cu nad stawem. “Ma造 Wersal” projektowany przez francuskich architekt闚, rzeczywi軼ie przypomina w豉軼icielowi, ale szczeg鏊nie Paivie, Pary i dawne 篡cie.
Po po瘸rze w 1945 roku i wysadzeniu resztek mur闚 w 1961 roku, z pa豉cu pozosta豉 tylko brama (obecnie znajduje si ona w ZOO w Chorzowie) oraz taras ozdobiony du膨 fontann, dwoma bocznymi basenami oraz rze嬌ami Fremieta. Nie zachowa造 si 瘸dne szkice projekt闚 z wyj徠kiem jednego rysunku, znajduj帷ego si Musee d’Orasy, a projekty pa豉cu nigdy nie by造 publikowane.

Rze嬌y Fremieta – przy dw鏂h bocznych basenach znajduj si odlane w 瞠liwie rze嬌y Fremieta, kt鏎e przedstawiaj zwierz皻a: pelikana i ryb, strusia i w篹a, jelenia i nied德iedzia, konia i lwic. Pochodz one z 1872 roku. Ich rysunki znajduj si na projekcie z d’Orasy, zapewne wi璚 og鏊n koncepcj rze嬌 stworzy Hector Lefuel.

Na terenie parku ro郾ie ponad 100 gatunk闚 drzew i krzew闚, tworz帷ych swoisty rodzaj arboretum. Do najciekawszych gatunk闚 drzew rosn帷ych w parku nale膨: d瑿y szypu趾owe (Quercus robur), jesiony wynios貫 (Fraxinus excelsior), sosny limby (Pinus cembra), sosny wejmutki (Pinus strobus), a tak瞠 modrzew europejski (Larix europaea). Do innych gatunk闚 drzew spotykanych na terenie parku mo積a zaliczy d瑿y czerwone (Quercus rubra), d瑿y b這tne (Quercus palustris), klony pospolite (Acer platanoides), klony polne (Acer campestre), klony srebrzyste (Acer saccharinum), olsze czarne (Alnus glutinosa), buki pospolite (Fagus sylvatica), lipy drobnolistne (Tilia cordata), brzozy brodawkowate (Betula pendula), kasztanowce bia貫 (Aesculus hippocastanum), topole osiki (Populus tremula), topole bia貫 (Populus alba). W warstwie runa mo積a spotka szczawik zaj璚zy (Oxalis acetosella), d帳r闚k roz這gow (Ajuga reptans), a w pobli簑 row闚 odprowadzaj帷ych wod ro郾ie knie b這tna (Caltha palustris) oraz zawilec gajowy (Anemone nemorosa).

Poza przebudow zamku 鈍ierklanieckiego, oraz budow "Ma貫go Wersalu" rodzina Henckel von Donnersmarck na terenie obecnej gminy dokona豉 wielu innych inwestycji. Wprowadzali oni wszelkie nowinki techniczne. Ich rezydencje by造 w pe軟i skanalizowane, wod doprowadzano miedzianymi ruroci庵ami, park o鈍ietlony by latarniami na biogaz.

Budynkiem pozosta造m po Donnersmarkach w 安ierkla鎍u, ktory ocala od zniszczenia jest "Pa豉c Kawalera" znajduj帷y sie w 鈍ierklanieckim parku, b璠帷y dzi瘯i swej dzia豉lno軼i wizyt闚k Gminy 安ierklaniec. Zbudowany on zosta w latach 1903 - 1906 wed逝 projektu Ernesta von Ihne, na przyjazd cesaraz Wilhelma II. Jest to budynek pi皻rowy z arkadowym portykiem z podjazdem. Przed wej軼iem do budynku znajdowa造 si cztery rze嬌y z br您u przedstawiaj帷e bawi帷e si dzieci. Odrestaurowany po wojnie, s逝篡 jako o鈔odek szkolenia kadr dla g鏎nictwa. W 1992 roku przeszed na w豉sno軼i Gminy 安ierklaniec i zosta zaadoptowany na hotel.

W parku w 安ierklancu znajduje si ko軼i馧ek z mauzoleum rodzinnym. Ko軼i馧ek i mauzoleum zosta wzniesiony w latach 1895 - 1897 - na wz鏎 berli雟kiego Monbijou wg projektu znanego Owczesnego architekta Juliusa Raschdorffa z Pszczyny. Ewangielicka 鈍i徠ynia przeznaczona by豉 dla urz璠nik闚 hrabiego Donnersmarcka. Mauzoleum po陰czone jest z ko軼io貫m kru瞟aniem o bogato zdobionych 逝kach i filarach. Kaplica grobowa zbudowana na planie krzy瘸 otoczona kutym metalowym ogrodzeniem. Pochowany by tutaj mi璠zy innymi ksi捫e Guido. W 1945 roku zar闚no ko軼i馧, jak i mauzoleum zosta造 zniszczone i spl康rowane. Odbudowano je i konserwowano w 1957 roku, a w 1959 roku wydano zakaz odprawiania tam nabo瞠雟tw. Wyremontowany w latach 1980 - 1983 . Na szczycie dachu mauzoleum g鏎uje miedziana figura Anio豉 Pokoju. Obecnie filia rzymsko - katolickiej parafii w 安ierkla鎍u.

       
       

Nak這 奸御kie

Miejscowo嗆 powsta豉 ok. 1481 roku, kiedy tereny te naby Szczepan. Dnia 6 kwietnia 1695 dobra rycerskie zwane Nak貫m naby Leon Ferdynand Henckel von Donnersmarck. Od 1780 roku Nak這 nale瘸這 do hrabiego ζzarza III Henckel von Donnersmarck, liczy這 wtedy 96 mieszka鎍闚. W roku 1845 w豉軼icielem tej wsi sta si hrabia Hugo I Henckel von Donnersmarck. Wie liczy豉 ju wtedy 608 mieszka鎍闚. Wybudowa on w 1856 roku na miejscu zamku rycerskiego pa豉c w stylu neogotyckim.

Pa豉c by g堯wn siedzib bytomsko-siemianowickiej linii Donnersmarck闚. Obecnie z otaczaj帷ym parkiem jest wpisany do "Rejestru zabytk闚 wojew鏚ztwa 郵御kiego".

Od 2006 r. w pa豉cu mie軼i si Galeria "Barwy 奸御ka", prezentuj帷a zbiory malarstwa intuicyjnego, ze zbior闚 Gerarda Stanis豉wa Trefonia.

Nak這 d逝go nie mia這 w豉snego ko軼io豉 i nale瘸這 do parafii w 砰glinie. 18 sierpnia 1892 roku ruszy豉 budowa ko軼io豉. Fundatorem 鈍i徠yni by hrabia ζzarz IV Henckel von Donnersmarck, kt鏎y op豉ci 90% koszt闚. Budowa trwa豉 do 24 pa寮ziernika 1894 roku. Konsekracji ko軼io豉 dokona kardyna Jerzy Kopp.

Obok ko軼io豉 znajduje si mauzoleum, w kt鏎ym s groby fundator闚 ko軼io豉. Umieszczono tu r闚nie epitafia cz這nk闚 rodziny hrabiowskiej, zmar造ch poza granicami Polski po 1945 r.

 

 

Materia造 廝鏚這we:
"Parki i ogrody oczami m這dzie篡"
"Polskie Szlaki 2005 - Turystyka w Polsce"
Wikipedia
Anna i ㄆkasz Piernikarczyk - Tarnowskie G鏎y i okolice