Gliwickie Metamorfozy" - Stowarzyszenie na Rzecz Dziedzictwa Kulturowego Gliwic
 

Śladem starych hut

Ozimek (Hüttendorf, Malapane) Huta Małapanew

 
   www.gliwiczanie.pl

 

Eskapada
Zagwiździe  (Friedrichsthal) Huta Kluczborska
Ozimek (Hüttendorf, Malapane) Huta Małapanew
Historia
Huta dziś
Mosty
Parafia ewangelicka

 

 

   W latach 1794-1795 odlano w hucie Malapane most na zamówienie Nicolasa Augusta W. von Burghausa, hrabiego Lassan-Peterwitz, właściciela miejscowości Łażany na Dolnym Śląsku. Był to drugi na świecie most całkowicie wykonany z żelaza. Pierwszym był istniejący do dziś Iron Bridge (zaliczany do zabytków światowego dziedzictwa) na granicznej rzece Severn, którego otwarcie miało miejsce w 1781 roku. Prace nadzorowane były przez hrabiego Redena, a projekt obiektu i technologię wykonania (odlew, transport i montaż) opracował John Baildon zwróćmy uwagę na podobieństwo do mostu przy Hucie Gliwickiej. Most został uroczyście oddany do użytku 20 maja 1796 roku, z tej okazji wybite zostały pamiątkowe medale w srebrze i złocie jeden z nich można oglądać w Muzeum Medalierstwa we Wrocławiu.

projekt mostu w Łażanach

most w Gliwicach

   Most ten na rzece Strzegomce był konstrukcją jednoprzęsłową. Dźwigary łukowe o długości 15 m miały konstrukcję szkieletową i były łączone na śruby. Most ważył 46 ton i choć miał nośność zaledwie 6 ton, w owych czasach był chlubą niemieckiego hutnictwa. Most w Łażanach został zniszczony pod koniec II wojny światowej przez radziecki czołg. W ostatnim czasie wydobyto z dna Strzegomki jego elementy, z których część została sprzedana na złom (skąd my to znamy :((( ) a uratowane jego części planuje się wyeksponować w Otwartym Muzeum Techniki we Wrocławiu.

   Przęsła gliwickiego mostu znajdują się dziś na terenie Gliwickich Zakładów Urządzeń Technicznych

   Most nad Małą Panwią w Ozimku, zachował się do dnia dzisiejszego i jest najstarszym żeliwnym mostem wiszącym w Europie. Został oddany został do użytku 12 września 1827 roku, uroczystego otwarcia dokonali, kierownik huty nadinspektor hutniczy Freitag, projektant i budowniczy mostu inspektor maszynowy Karl Schottelius oraz przedstawiciel Wyższego Urzędu Górniczego z Wrocławia radca prawny Johann Friedrich Julian von Reil. 

   Było to dzieło pionierskie na owe czasy. Zastosowane w nim rozwiązania wykorzystał w roku 1897 Karl von Leibrand przy budowie mostu na rzece Argen, a interesujący się tą budowlą inżynier Othmar Hermann Ammann uczestniczył w budowie największego wiszącego mostu na świecie Golden Gate Bridge w San Francisco.

   Na murowanych przyczółkach po obu stronach rzeki ustawiono po dwa filary wykonane z ażurowych odlewanych płyt skręcanych śrubami. Miały one kształt ostrosłupów o ściętych wierzchołkach i wraz z łączącymi je ażurowymi belkami tworzyły rodzaj portalu. Przęsło mostu zawieszono na cięgnach z pojedynczych prętów, a odciągi zakotwione na stałe w gruncie wykonano z łańcuchów o kutych ogniwach łączonych sworzniami. Jezdnię tworzyły drewniane belki. 

   Most ma 31,5 m długości i 6,6 m szerokości. Do jego budowy zużyto 57 ton odlewów żeliwnych i 14 ton stali. Nośność obliczeniowa wynosiła 3 tony, ale w praktyce okazało się że most wytrzymał pięciokrotnie większe obciążenia. Przetrwał też wielką powódź w 1830 roku, kiedy to całkowitemu zniszczeniu uległa zapora wodna na Małej Panwi. W 1854 roku wzmocniono fundamenty i całą konstrukcję. Uszkodzeniu uległ w styczniu 1945 roku gdy radziecki czołg próbował przez niego przejechać. 

   W najbliższym czasie (lipiec 2009) most zostanie rozebrany i poddany gruntownej konserwacji, a następnie złożony ponownie i iluminowany. Projektowane jest utworzenie nad rzeką bulwaru hutniczego, jego uzupełnieniem będzie przedłużenie ulicy Hutniczej w kierunku kościoła ewangelickiego, ta część ulicy została już nazwana imieniem Karla Friedricha Schinkla, projektanta świątyni. Również w dawnym parku hutniczym przewidziano inwestycje nastawione na turystów. Wszystkie prace mają się zakończyć do 2011 roku.

((Drogmad/Planes-Architektura Marek Wala/UGiM Ozime)

 

 

Opracowanie : Małgorzata Malanowicz

 

Zdjęcia współczesne: Marek Klimurczyk, Małgorzata Malanowicz

 

Gliwice, czerwiec 2009

porozmawiaj na FORUM